Artykuły

Muzykalia Henryka Nitschamanna w zbiorach Biblioteki Elbląskiej jako przyczynek do rozważań repertuarowych

Sesja poświęcona osobie Henryka Nitchmanna w kontekście jego dorobku dla spotkania kultury polskiej i niemieckiej jest znaczącym przyczynkiem do jak najobszerniejszej analizy działalności tego znakomitego polonofila z Elbląga minionych czasów. Obszarem zainteresowań niniejszego artykułu będą zachowane w zbiorach Biblioteki Elbląskiej muzykalia, które jak dotąd w okresie powojennym od 1945 r. nie zostały uporządkowane ani usystematyzowane. Wydaje się, że także wykonaniem omawianych kompozycji w ostatnich czasach nie zajmowano się wcale, nie istnieją również żadne nagrania tych utworów. Dopiero praktyka wykonawcza i zaistnienie określonych dzieł na scenie artystycznej pozwolić może na wyciągnięcie ogólnych uwag dotyczących stylistyki, języka muzycznego Nitschmanna.

Sesja naukowa w Elblągu stała się pretekstem do takiego spojrzenia na muzyczną spuściznę Henryka Nitschmanna od strony praktyki artystycznej. W efekcie zarysował się program koncertu zwieńczającego konferencje naukową, obejmujący wybrane utwory, głównie kameralne oraz wokalne. Utwory na większą obsadę instrumentalną, np. orkiestrę zostały pominięte, głównie z powodu braku kompletnego materiału nutowego. Zachowały się bowiem dwa utwory na orkiestrę symfoniczną lecz tylko w zapisie partytury, brak natomiast głosów orkiestrowych. Tak oto wyłonił się program koncertu. Koncert odbył się na zakończenie sesji 28 listopada 2005 roku w sali koncertowo-ekspozycyjnej Biblioteki Elbląskiej. Wykonawcami byli Waldemar Górski, Małgorzata Skorupa, Liliana Górska, Andrzej Siarkiewicz oraz Chór Kameralny „Cantata” Elbląskiej Uczelni Humanistyczno-Ekonomicznej.


H. Nitschmann – Niedziela w lesie Op. 11
H. Nitschmann – Notturno Op.10
H. Nitschmann – Magdelein am Quell Op. 8
H. Nitschmann – Fruhlingsbotschaft Cantilene Op. 7
H. Nitschmann – Sieben variationen Op. 15
H. Nitschmann – Alla mazurka Op. 17
H. Nitschmann – Sylwester polka Op. 18 a
G. Doring – Wybrane psalmy ze Slavische geistliche Melodien aus dem 16. und 17. Jahrhundert.


Powyżej przedstawiony program koncertu finałowego sesji poprzedziła analiza wszystkich zachowanych utworów. To w efekcie spowodowało wykrystalizowanie się repertuaru pozwalającego na w miarę reprezentatywny ogląd badanych kompozycji.


Twórczość muzyczna Henryka Nitschmanna – katalog zachowanych kompozycji


Przegląd wszystkich tytułów zawartych w zbiorach bibliotecznych stał się najpierw powodem do sporządzenia katalogu z podaniem najważniejszych informacji takich jak: tytuł, opus, skład wykonawczy, wydawnictwo, inne istotne uwagi . Następnie zainteresowania skierowane zostały na stronę wykonawczą utworów. W Bibliotece Elbląskiej jest osiemnaście utworów Nitschmanna . Cztery z nich: Weinachtspolka Op. 6, Fruhlingsbotchafts Cantilene Op. 7, Magdlein am Quell Op. 8 i Notturno Op. 10 to kompozycje wydane drukiem w Berlinie przez niemieckiego wydawcę Ernsta Challiera. Dwa zawarte zostały w zbiorach: Weinachtspolka Op. 6 w zbiorze Tanze und Marsche, a Magdlein am Quell Op. 8 w zbiorze Gesang Lieder. Dwa tytuły Fruhlingsbotchafts Cantilene op. 7 i Notturno Op. 10 stanowią odrębnie wydane tytuły. Pozostałe kompozycje to woluminy rękopiśmienne.

Najogólniej twórczość Henryka Nitschamnna podzielić można na trzy grupy. Pierwszą, przeważającą część stanowią utwory kameralne na fortepian ze skrzypcami, altówkę, wiolonczelę (Polka der schwarzen Husaren Op.5, Fruhlingsbotchafts Cantilene Op. 7, Notturno Op. 10, Fest March Op. ?, Rondo alla Polacca Op 14 b, Sieben Variationen Op. 15,Alla Mazurka Op. 17, Waldlieder Polka Op.?). Drugą grupę mogą stanowić utwory na orkiestrę symfoniczną, a wśród nich Fest Marsch Op.12c, Sylwester Polka Op.18b. Na koniec pozostały utwory wokalne-solowa pieśń z akompaniamentem fortepianu Magdlein am Quell Op. 8 (jak podaje kompozytor, jest to serbska pieśń ludowa w tłumaczeniu na język niemiecki) oraz Niedziela w lesie Op.11 na czterogłosowy chór mieszany do słów z Liedermarschen Hoffmanna Donnera. Ta sama pieśń na chór występuje także w późniejszej wersji niemieckiej: Sontag im Walde Op. 13. W ostatnim przypadku głosy chóralne dopuszczają możliwość realizacji partii tenorowej przez alty. Świadczy to oczywiście o kłopotach ilościowych ze składem chóru, dla którego kompozycja ta była przeznaczona. (...)



prof. dr hab. Waldemar Górski, prof. Małgorzata Skorupa - Akademia Muzyczna w Gdańsku


Całość art. dostępna: Henryk Nitschmann 1826-1905. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej z okazji setnej rocznicy śmierci. Elbląg 18 XI 2005

• 
• 
•