Artykuły

Widowiska parateatralne, teatr i muzyka

Bogate i ciekawe dzieje muzyki w Elblągu w okresie jego przynależności do Polski omawia szczegółowa praca H. Gerigka, opublikowana w 1929 r. Wyniki badań tego uczonego oparte są w znacznej mierze na istniejących wówczas w archiwum zasobach dawnej biblioteki przy kościele NMPanny, szczycącej się największym zbiorem muzykaliów w prowincji pruskiej . Interesujące jest w Prusach Wschodnich w którym znalazło się wiele informacji mówiących o związkach muzycznych łączących niegdyś, podobnie jak i w innych dziedzinach sztuki, Elbląg z Królewcem . Obie prace zostały tu szeroko wykorzystane.

Okres przed reformacyjny był niewątpliwie zdominowany przez muzykę kościelną. Ogromne znaczenie liturgii śpiewanej sprawiało, że nauka śpiewu kościelnego była jednym z głównych przedmiotów nauczania w szkołach parafialnych. W tym okresie Elbląg już w XIV wieku mógł poszczycić się znaczącymi osiągnięciami . W kościołach w których istniały organy, początkowo (do Św. Mikołaja, NMPanny, Św. Jakuba, Trzech Króli) zatrudniano organistów, którzy zapewne sprawowali pieczę nad należytym wykonaniem śpiewu kościelnego. Organów używano do intonacji i preludiów. W kościele Św. Jakuba, jeszcze w połowie XVI w. znajdował się wzbudzający podziw współczesnych pozytyw z mechanizmem zegarowym, który mógł „odegrać” kilkanaście melodii . Na potrzeby miasta zatrudniano muzyków, zwanych ogólnie stadtfeifer, którym to mianem określano zarówno flecistów jak i trębaczy (Pfeifer – piszczałka, dmuchawka ). Muzykantów zatrudniano także z okazji uroczystości odbywanych w Dworze Artusa lub ogrodach strzeleckich.

 

W drugiej połowie XVI w. obraz życia muzycznego w mieście rysuje się bardziej konkretnie, w źródłach pojawiają się nazwy poszczególnych instrumentów, a nawet co ciekawe, także okoliczności w których mogą być użyte. Instrumenty blaszane (głównie trąbki) , bębny zarezerwowane były na okazję ogólno miejskie. Wszelkiego rodzaju spotkaniom towarzyskim i rodzinnym mogła towarzyszyć muzyka fletów, skrzypiec, rogów . W domach mieszczańskich spotykane są w tym czasie sporadycznie klawikordy i lutnie (egzemplarz starszej formy lutni znaleziono podczas prac archeologicznych na Starym Mieście – obecnie w Muzeum w Elblągu). W Królewcu w latach 1551 – 1553 bawił słynny lutnista królów polskich: Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta – Walentyn Bakwark. Kompozycje na lutnię elbląskiego organisty kościoła NM Panny Piotra Drusiny (zatrudnionego na przełomie XVI i XVII w.) zachowały się w tzw. Tabulaturze Oliwskiej . Źródłem upowszechniania się różnorodnych form muzycznych komponowanych przez muzyków pracujących w odległych ośrodkach były podróże, odpisy i wreszcie druk utworów.




Wiesława Rynkiewicz-Domino

 

Całość artykułu dostępna:  W. Rynkiewicz-Domino. Rozdział XI Budownictwo, architektura i kultura artystyczna – Widowiska parateatralne, teatr i muzyka. Historia Elbląga Tom II część 1 (1466-1626)